Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yapılan bir analiz, Brent petrol fiyatlarındaki %10’luk artışın, tüketici enflasyonunu 12 ay içinde doğrudan ve dolaylı yollarla 1 puan artırabileceğini ortaya koydu. Bu etkinin 24 ay içerisinde yaklaşık 1,2 puan olacağı hesaplandı.
TCMB ekonomistlerinden Mert Gökcü ve yardımcı ekonomist Eren Sezer tarafından hazırlanan “Akaryakıt Fiyatlarında Eşel Mobil Mekanizması ve Enflasyona Olası Etkileri” başlıklı çalışma, bankanın blog sayfasında yayımlandı. Analizde, uluslararası ham petrol fiyatlarındaki değişimlerin, yurt içindeki akaryakıt fiyatlarını ve dolayısıyla enflasyonu etkilediği vurgulandı.
Küresel petrol fiyatlarındaki artışların tüketici fiyatlarına yansımasını sınırlamak amacıyla uygulanan eşel mobil sisteminin, otomatik bir dengeleyici işlevi gördüğü ifade edildi. Bu mekanizma, vergi ayarlamalarıyla petrol fiyatlarındaki artışın akaryakıt fiyatlarına yansımasını sınırlıyor.
Analizde, akaryakıt harcamalarının 2026 yılında tüketici sepetinde %3,21’lik bir paya sahip olduğu belirtildi. Akaryakıt fiyatlarındaki artışların bu pay aracılığıyla doğrudan enflasyonu etkilediği, ulaştırma hizmetleri ve işlenmemiş gıda gibi birçok sektörde dolaylı etkilerin olduğu ifade edildi.
Bunun yanı sıra, akaryakıt fiyatlarındaki ani değişimlerin, beklenti oluşumu ve fiyatlama davranışları üzerinde önemli bir rol oynadığı kaydedildi. Akaryakıt fiyatları, uluslararası petrol fiyatları, rafine marjları ve döviz kuruna bağlı olarak belirleniyor. Son dönemdeki jeopolitik gelişmeler, uluslararası petrol fiyatlarının hızla artmasına neden oldu.
Eşel mobil uygulamasının, maliyet değişimlerinin akaryakıt fiyatlarına yansımasını vergi ayarlamaları yoluyla dengelediği, böylece fiyat oynaklığını azalttığı belirtildi. Örneğin, benzin ve motorin fiyatlarındaki artış dönemlerinde vergi indirimleri ile nihai fiyat artışları sınırlandırılabiliyor.
Analizde, eşel mobil sisteminin enflasyon üzerindeki etkisini değerlendirmek için üç temel parametreye ihtiyaç duyulduğu ifade edildi. Küresel petrol fiyatlarının seyri, bu fiyatların Türkiye’deki akaryakıt fiyatlarına yansıması ve eşel mobil sistemi olmadan Brent petrol fiyatındaki artışın enflasyona etkisi bu parametreler arasında yer aldı.
Sonuç olarak, jeopolitik gelişmelerin etkisiyle uluslararası enerji fiyatlarının enflasyona yansımasının, eşel mobil mekanizması sayesinde önemli ölçüde sınırlandırıldığı ve bu düzenlemenin dezenflasyon sürecine katkı sağlayabileceği değerlendirildi.
